«Προμήθεια Γραφικής Ύλης και λοιπά υλικά γραφείων 2025»

Α. Εισαγωγή

Από το έτος 2024, μετά την κατάργηση των σχολικών επιτροπών που θεσμοθετήθηκε με τον ν. 5056/2023, αρκετοί Δήμοι στράφηκαν στη διενέργεια κεντρικών ετήσιων προμηθειών για την κάλυψη των σχολικών δαπανών.

Σε αυτό το πλαίσιο, στις 10.12.2025 αναρτήθηκε η υπ’ αριθ. 9/2025 διακήρυξη του Δήμου Σπάρτης για την προμήθεια με τίτλο : «Προμήθεια Γραφικής Ύλης και λοιπά υλικά γραφείων 2025» προϋπολογισμού 119.508,46 € με ΦΠΑ 24%. Από την Τεχνική Έκθεση της δημοσιευμένης μελέτης διαπιστώνουμε ότι η προμήθεια αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση των σχετικών αναγκών των Υπηρεσιών του Δήμου του και των σχολικών μονάδων του για τα έτη 2025 και 2026.

Β. Από τη δημοσίευση της Διακήρυξης διαπιστώνουμε ότι:

1. Οι τεθείσες τεχνικές προδιαγραφές δεν είναι αρκούντως αυστηρές ώστε να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη ποιότητα των προς προμήθεια υλικών. Τούτο, όχι λόγω έλλειψης ή προχειρότητα της σχετικής μελέτης αλλά εξαιτίας της φύσεως των υλικών για τα οποία η σύνταξη τεχνικών προδιαγραφών είναι αντικειμενικά δύσκολη. Η πραγματική ποιότητα των περισσότερων υλικών μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με επισκόπιση / δοκιμή δείγματος και όχι με τη υποτιθέμενη συμφωνία προς «τεχνικές προδιαγραφές»

2. Δεν έχει ληφθεί καμία πρόνοια για τη διανομή των υλικών στα σχολεία. Άραγε πώς θα υλοποιηθεί;

1. Θα μεταφέρονται τα υλικά με οχήματα και υπαλλήλους του Δήμου;

2. Έχει ληφθεί υπόψη το κόστος διαχείρισης και διανομής υλικών; (αποθηκάριος, μεταφορείς, οδηγοί κλπ)

3. Θα αναλάβουν οι διευθυντές να παραλαμβάνουν από κεντρική αποθήκη του Δήμου και θα τα μεταφέρουν μόνοι τους εκτελώντας χρέη κλητήρα;

3. Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για την προμήθεια τυχόν υλικών που μπορεί να απαιτηθούν κατά τη διάρκεια του έτους αλλά δεν έχουν προβλεφθεί. Σημειώνεται ότι τα σχολεία πραγματοποιούν δράσεις οι ανάγκες των οποίων σε υλικά είναι αδύνατο να προγραμματίζονται τουλάχιστον ένα χρόνο πρίν.

4. Η προμήθεια αφορά τα έτη 2025 και 2026. Έχοντας υπόψη το χρόνο δημοσίευσης (11-12-2025), είναι προφανές ότι δεν θα υλοποιηθεί πρίν το β’ εξάμηνο του 2026. Επομένως η διαδικασία είναι ήδη αποτυχημένη αφού δεν έχει καταστεί δυνατό ο Δήμος και τα σχολεία του να προμηθευτούν τα απαιτούμενα είδη εντός των ετών 2025 και 2026. Το 2025 πέρασε ήδη και φυσικά η προμήθεια δεν θα καλύψει ούτε τις ανάγκες της σχολικής χρονιάς 2025-2026.

Γ. Πλεονεκτήματα – μειονεκτήματα της επιλεγείσας διαδικασίας

Είναι προφανές ότι η επιλεγείσα διαδικασία (της σύμβασης συγκεντρωτικής προμήθειας κατόπιν ανοιχτού μειοδοτικού διαγωνισμού) αποβλέπει σε οικονομία κλίμακας και μείωση γραφειοκρατίας, αφού γίνεται μια συγκεντρωτική προμήθεια αντί πολλών μικρών. Υπό αυτή την έννοια η απόφαση της Δημοτικής Αρχής φαίνεται να είναι κατ’ αρχήν ορθή και εξυπηρετούσα το Δημόσιο συμφέρον. Όμως με μια βαθύτερη θεώρηση διαπιστώνουμε ότι:

1. Η διαδικασία είναι εξαιρετικά αργή και ο Δήμος έχει ήδη αποτύχει να προμηθευτεί τα είδη που χρειαζόταν το 2025 ενώ οι σχολικές μονάδες θα παραλάβουν κάποια είδη μόλις στην αρχή τού σχολικού έτους 2026-2027. Στατιστικά έχει αποδειχτεί ότι σπάνια η δημοπρασία ολοκληρώνεται νωρίτερα από 6 μήνες ενώ – πριν τη δημοπράτηση – απαιτούνται και αρκετοί μήνες για τη συλλογή στοιχείων και σύνταξη της σχετικής μελέτης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η μελέτη που αφορά προμήθειες για τα έτη 2025 και 2026 δημοπρατήθηκε στις 10.12.2025

2. Η εξοικονόμηση είμαι πλασματική αφού δεν περιλαμβάνει τα κόστη αποθήκευσης και διανομής (κατάλληλοι αποθηκευτικοί χώροι, προσωπικό, αυτοκίνητα, διοικητικό κόστος διαχείρισης αποθήκης)

3. Η ποιότητα των υλικών αποκλείεται να είναι ικανοποιητική, δεδομένου ότι:

i. Οι τεχνικές προδιαγραφές αντικειμενικά δεν μπορούν να καθορίσουν την απαιτούμενη υψηλή ποιότητα,

ii. Κριτήριο επιλογής είναι η χαμηλότερη τιμή, οπότε η προσφορές που θα υποβληθούν θα περιλαμβάνουν είδη χαμηλής τιμής και αναπόφευκτα χαμηλής ποιότητας.

4. Ανελαστικότητα – Αδυναμία κάλυψης έκτακτων αναγκών. Δεν υπάρχει τρόπος ικανοποίησης ανάγκης – προμήθειας είδους που δεν είχε προβλεφθεί πριν τη δημοπράτηση (π.χ. προμήθεια ενός χάρτη)

5. Η μείωση της γραφειοκρατίας δεν επιτυγχάνεται, διότι ναι μεν δεν υπάρχουν πολλά τιμολόγια προμηθευτών αλλά υπάρχει τεράστιο βάρος έκδοσης παραστατικών για τη διαχείριση αποθήκης και διανομή των ειδών στις σχολικές μονάδες. Παράλληλα για να επιλύσει ο διευθυντής μιας σχολικής μονάδας οποιοδήποτε πρόβλημα προμήθειας προκύψει, πρέπει να αντιμετωπίσει μια απολύτως δυσανάλογη γραφειοκρατία.

Εκ των ανωτέρω φαίνεται ότι η διαδικασία του Δημόσιου Μειοδοτικού Διαγωνισμού είναι ακατάλληλη να εξυπηρετήσει μεγάλο μέρος των πραγματικών αναγκών. Άλλωστε, στην ίδια τη μελέτη αναγνωρίζεται αυτή η αδυναμία, γι’ αυτό προβλέπεται η υλοποίηση του 20% της σύμβασης μέσω απευθείας ανάθεσης εξαντλώντας το όριο που επιτρέπει ο ν. 4412/16. Με άλλα λόγια: «Αν το επέτρεπε ο νόμος θα κάναμε μόνο απευθείας αναθέσεις»

Δ. Εναλλακτική λύση: Χορήγηση πάγιας προκαταβολής αντί της συγκεντρωτικής προμήθειας με μειοδοτικό διαγωνισμό

Με το άρθρο 28: «Κατάργηση Σχολικών Επιτροπών & Μεταφορά Αρμοδιοτήτων» του Ν. 5056/2023(ΦΕΚ Α’ 163/06.10.2023), προβλέπεται ότι:

Ο Δήμος μπορεί να συστήνει πάγια προκαταβολή για κάθε σχολική μονάδα. Υπόλογος διαχειριστής της πάγιας προκαταβολής είναι:

• ο Διευθυντής της σχολικής μονάδας, ή

• ο νόμιμος αναπληρωτής του.

Η απόφαση για το ύψος της προκαταβολής και τους όρους διαχείρισης λαμβάνεται από τη Δημοτική Επιτροπή.

Επομένως, ο Δήμος έχει νομίμως την απόλυτη ελευθερία να επιλέξει τη χορήγηση πάγιας προκαταβολής στους Διευθυντές των σχολείων καθορίζοντας ο ίδιος τους όρους που επιθυμεί.

Μια τέτοια απόφαση θα είχε τα εξής πλεονεκτήματα:

1. Προμήθεια ποιοτικών υλικών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε σχολείου και στις πραγματικές παιδαγωγικές απαιτήσεις των εκπαιδευτικών (αντί για μαζικές προμήθειες που βασίζονται σε γενικές επιλογές, με αποτέλεσμα συχνά ακατάλληλο ή αχρησιμοποίητο υλικό)

2. Ενίσχυση παιδαγωγικής ελευθερίας των εκπαιδευτικών. Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες της εκπαιδευτικής διαδικασίας (τυπική διδασκαλίας, λοιπές δράσεις, γιορτές κλπ). Όταν δεν μπορούν να επιλέξουν τα κατάλληλα υλικά για την εργασία τους, υποβαθμίζεται ο ρόλος τους και μειώνεται η ποιότητα της διδασκαλίας.

3. Ενισχύονται τα τοπικά βιβλιοπωλεία, τα οποία είναι ζωντανά κύτταρα πολιτισμού και γνώσης. Ο πρακτικός αποκλεισμός τους (όταν επιλέγεται δημόσιος μειοδοτικός διαγωνισμός) αποδυναμώνει την τοπική οικονομία και οδηγεί σε απώλεια θέσεων εργασίας. Ας σημειωθεί ότι οι τοπικές επιχειρήσεις βιβλιοπωλείων – χαρτικών θα μπορούσαν ίσως να ανταγωνιστούν οικονομικά τις μεγαλύτερες υπερ-τοπικές επιχειρήσεις μόνο στην περίπτωση που θα συμμετείχαν προσφέροντας – εν γνώσει τους – είδη χαμηλότατης ποιότητας (πρακτικά σχεδόν άχρηστα αλλά που πληρούν τις τυπικές προδιαγραφές). Αυτό βέβαια είναι κάτι που χωρίς ενδοιασμό κάνει μια απρόσωπη προμηθεύτρια εταιρία με απομακρυσμένη έδρα αλλά δεν θα το έκανε ποτέ οποιαδήποτε από τις τοπικές επιχειρήσεις βιβλιοπωλείων, οι οποίες ως μέλη της τοπικής κοινωνίας επί πάρα πολλά έτη σέβονται και στηρίζουν το έργο των εκπαιδευτικών και των σχολείων, συχνά με οικονομική αιμορραγία, αφού δεν ήταν λίγες οι φορές που παρά τις τεράστιες καθυστερήσεις στις πληρωμές, η τροφοδοσία των σχολείων με τα αναγκαία είδη δεν διακόπηκε ποτέ.

4. Αύξηση ευελιξίας – αμεσότητα προμήθειας. Είναι προφανές ότι μέσω της πάγιας προκαταβολής παρέχεται η ευελιξία στους διευθυντές των σχολείων να προμηθεύονται και είδη τα οποία αρχικώς δεν είχαν προβλεφθεί (π.χ. έναν χάρτη) και μάλιστα σε ελάχιστο χρόνο.

5. Εξοικονόμηση πόρων. Όταν το υλικό δεν είναι κατάλληλο, μένει αναξιοποίητο. Σε περιπτώσεις μαζικών προμηθειών τα ακατάλληλα υλικά μένουν «στα αζήτητα» δεν πληρούν το σκοπό τους ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν την ψευδαίσθηση της επάρκειας και δεν αντικαθίστανται. Ασφαλώς γνωρίζετε κι εσείς περιπτώσεις «στυλό που δεν γράφουν», «απορρυπαντικών που δεν καθαρίζουν» κλπ σε Υπηρεσίες της Σπάρτης. Έτσι, δημόσιοι πόροι σπαταλώνται αντί να αξιοποιούνται σωστά.

6. Ενίσχυση της εικόνας του Δήμου Σπάρτης ως αποτελεσματικού φορέα διοίκησης. Δεδομένου ότι ήδη έχει καθυστερήσει η εξεταζόμενη προμήθεια, η άμεση προσφυγή στο σύστημα της πάγιας προκαταβολής θα έλυνε το πρόβλημα. Ταυτόχρονα, με την επίτευξη των ανωτέρω θα δημιουργηθεί αίσθημα ικανοποίησης στους ενδιαφερόμενους (εκπαιδευτικούς και υπαλλήλους του Δήμου). Είναι λυπηρό, αλλά δεν μπορούμε να μη σας μεταφέρουμε την εικόνα υπαλλήλων που συχνά προσέρχονται στα καταστήματά μας και αγοράζουν είδη για την εργασία τους με δική τους δαπάνη.

Ε. Τι κάνουν οι άλλοι Δήμοι;

Με μια σύντομη έρευνα στον επίσημο ιστότοπο δημοπρασιών eprocurement.gov.gr διαπιστώνουμε ότι:

• Το 2024 αναρτήθηκαν 22 διαγωνισμοί από ισάριθμους Δήμους, συνολικής αξίας 2.695.580,05 + ΦΠΑ.

• Το 2025 αναρτήθηκαν 73 διαγωνισμοί από 71 Δήμους,συνολικής αξίας 10.222.215,40€ + ΦΠΑ. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι φαίνεται να έχουν συμβασιοποιηθεί μόνο 12 εξ αυτών.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Δήμων δεν έχει υιοθετήσει τη διενέργεια συγκεντρωτικής προμήθειας με μειοδοτικό διαγωνισμό.

ΣΤ. Πρόταση

Από την προσεκτική μελέτη των ανωτέρω προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι:

Προκειμένου ο Δήμος να ανταπεξέλθει στην άμεση υποχρέωσή του να προμηθεύσει τις σχολικές του μονάδες «Γραφική Ύλη και λοιπά υλικά γραφείων» έγκαιρα και ποιοτικά πρέπει να αναθεωρήσει την απόφαση του για διενέργεια Δημόσιου Μειοδοτικού Διαγωνισμού (εν όλω ή εν μέρει) και να προχωρήσει στην υλοποίηση των σχετικών προμηθειών για τις σχολικές μονάδες μέσω της διαδικασίας της πάγιας προκαταβολής προς τους Διευθυντές των μονάδων με τους όρους που θα καθορίσει η Δημοτική Επιτροπή.

Μια τέτοια απόφαση θα επιτύγχανε την ιδανική σχέση ισορροπίας μεταξύ οικονομικότητας και αποτελεσματικότητας.

Με εκτίμηση και τις καλύτερες ευχές μας για το νέο έτος,

Οι αιτούντες

«Προμήθεια Γραφικής Ύλης και λοιπά υλικά γραφείων 2025»

Επιστολή βιβλιοπωλείων της Σπάρτης προς τη δημοτική αρχή.