Η αποκέντρωση ως έννοια και πρακτική εφαρμογή μπορεί να «κολλήσει» (δηλαδή να παρουσιάσει προβλήματα, καθυστερήσεις ή δυσλειτουργίες) σε αρκετούς κρίσιμους τομείς. Απαιτείται πολιτική βούληση για νέες νομοθετικές ρυθμίσεις και κίνητρα.
Οι ασάφειες στον νόμο για το ποιος είναι υπεύθυνος για τι, οδηγούν σε αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και αδράνεια σε πολλές περιπτώσεις. Η αποκέντρωση των επιχειρήσεων και των νέων οικογενειών αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχήματα, καθώς η μετακίνηση στην περιφέρεια δεν είναι απλώς μια αλλαγή διεύθυνσης, αλλά απαιτεί τη σύμπραξη οικονομικών κινήτρων και κοινωνικών υποδομών. Αν μια επιχείρηση ή μια οικογένεια αποφασίσει να φύγει από τα μεγάλα αστικά κέντρα, η προσπάθεια αυτή «κολλάει» συχνά όταν δεν υπάρχει ταυτόχρονη ανάπτυξη και στους δύο αυτούς άξονες. Η έλλειψη σύγχρονων δικτύων ή οι ελλιπείς συγκοινωνιακές και εφοδιαστικές συνδέσεις, αυξάνουν το λειτουργικό κόστος. Παρόλο που “” τρέχουν” στοχευμένα προγράμματα (όπως επιδοτήσεις εργασίας για ορεινές/απομακρυσμένες περιοχές ή ειδικά προγράμματα ΕΣΠΑ για νέες επιχειρήσεις), η γραφειοκρατία συχνά αποθαρρύνει τους επενδυτές. Μια νέα οικογένεια δεν θα μετακομίσει αν δεν νιώθει ασφάλεια για την εκπαίδευση των παιδιών της. Αν και γίνονται προσπάθειες (π.χ. δημιουργία νέων σχολικών μονάδων μέσω ΣΔΙΤ στην Κεντρική Μακεδονία), πολλές περιοχές εξακολουθούν να έχουν ελλείψεις. Ένας συνταξιούχος, δεν έχει το άγχος της εργασίας, αλλά το άγχος της έλλειψης κέντρου υγείας, φαρμακείου, καφενείου ή σουπερμάρκετ κοντά του. Η υποβάθμιση ή η υποστελέχωση των τοπικών Κέντρων Υγείας και των περιφερειακών νοσοκομείων αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα ανασταλτικό παράγοντα για τους νέους γονείς και τους συνταξιούχους. Συχνά ο ένας γονέας βρίσκει μια καλή ευκαιρία (ή δουλεύει με τηλεργασία), αλλά ο σύντροφός του αδυνατεί να βρει αξιοπρεπή εργασία στην τοπική αγορά, με αποτέλεσμα το πλάνο να ακυρώνεται. Οι επιχειρήσεις δεν πάνε στην επαρχία γιατί δεν βρίσκουν κόσμο, και οι οικογένειες δεν πάνε γιατί δεν βρίσκουν δουλειές.
Για να σπάσει αυτός ο κύκλος, εφαρμόζονται πλέον πιο επιθετικές πολιτικές. Η τηλεργασία (remote work) λειτουργεί ως ένας από τους ισχυρότερους «καταλύτες» για τη μετακίνηση νέων οικογενειών στην επαρχία, καθώς λύνει το μεγαλύτερο πρόβλημα: την ανάγκη εύρεσης τοπικής εργασίας. Επιτρέπει στους γονείς να διατηρήσουν τις «αστικές» τους αμοιβές, απολαμβάνοντας παράλληλα το χαμηλότερο κόστος και την καλύτερη ποιότητα ζωής της περιφέρειας. Ωστόσο, για να πετύχει αυτό το εγχείρημα χωρίς να απομονωθεί η οικογένεια, πρέπει να εξεταστούν τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και οι κρίσιμες «παγίδες». Το μεγαλύτερο όφελος είναι ότι εισπράττεις μισθό επιπέδου μεγάλης πόλης ή εξωτερικού, αλλά τα έξοδα διαβίωσης (ενοίκια, καθημερινότητα, δραστηριότητες παιδιών) είναι σημαντικά χαμηλότερα στην επαρχία. Χωρίς τις πολύωρες μετακινήσεις και το στρες της κίνησης, οι γονείς κερδίζουν 2–3 ώρες καθημερινά, τις οποίες μπορούν να διαθέσουν στα παιδιά τους. Τα παιδιά μεγαλώνουν με μεγαλύτερη ελευθερία, επαφή με τη φύση, λιγότερη ρύπανση και σε πιο ελεγχόμενες/ασφαλείς γειτονιές. Βέβαια, μία ξαφνική διακοπή ρεύματος ή μια αργή σύνδεση ίντερνετ την ώρα ενός σημαντικού επαγγελματικού meeting μπορεί να αποβεί μοιραία. Έχει ενεργοποιηθεί νέο επιδοτούμενο πρόγραμμα που καλύπτει έως και το 90% του μισθού και των εισφορών για επιχειρήσεις που απασχολούν με τηλεργασία εργαζόμενους οι οποίοι διαμένουν μόνιμα σε ορεινές, νησιωτικές ή απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
• Θεσμοθετημένα Δικαιώματα: Το πλαίσιο για την τηλεργασία στην Ελλάδα προστατεύει πλέον αυστηρά το δικαίωμα αποσύνδεσης του εργαζόμενου (εκτός ωραρίου), διασφαλίζοντας ότι ο remote worker στην επαρχία θα έχει πράγματι ελεύθερο χρόνο για την οικογένειά του. Ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να καλύπτει το κόστος του εξοπλισμού και των τηλεπικοινωνιών, ελαφρύνοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Η τηλεκπαίδευση ως μέτρο διευκόλυνσης μαθητών- φοιτητών: Η τηλεκπαίδευση στην ελληνική επαρχία αποτελεί ένα πολυδιάστατο ζήτημα που ισορροπεί ανάμεσα σε σημαντικές ευκαιρίες και έντονες προκλήσεις. Ενώ προσφέρει λύσεις σε γεωγραφικούς περιορισμούς, η εφαρμογή της συχνά αναδεικνύει τις ανισότητες στις υποδομές μεταξύ των μεγάλων αστικών κέντρων και της περιφέρειας. Μαθητές και φοιτητές σε απομακρυσμένες, νησιωτικές ή δυσπρόσιτες περιοχές αποκτούν πρόσβαση σε εξειδικευμένα μαθήματα, σεμινάρια και εκπαιδευτικό υλικό χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθούν. Μέσω φορέων όπως το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) ή ψηφιακών σχολών, ενήλικες στην επαρχία μπορούν να σπουδάσουν ή να κάνουν μεταπτυχιακά από το σπίτι τους. Μειώνονται δραματικά τα έξοδα διαβίωσης και μετακίνησης σε άλλες πόλεις, διευκολύνοντας παράλληλα τους εργαζόμενους μαθητές. Ωστόσο, η έλλειψη δια ζώσης αλληλεπίδρασης επηρεάζει αρνητικά το παιδαγωγικό κλίμα, ειδικά σε μικρές κοινότητες όπου το σχολείο αποτελεί το βασικότερο κέντρο κοινωνικής ζωής ( Απώλεια της κοινωνικοποίησης). Η τηλεκπαίδευση έχει προταθεί και για τα παιδιά δημοτικού σχολείου, απομακρυσμένων χωριών, όταν το δημοτικό σχολείο δεν λειτουργεί, λόγω του μειωμένου αριθμού των μαθητών. • Σύγχρονη Τηλεκπαίδευση (Ζωντανό Μάθημα): Πραγματοποιείται μέσω της πλατφόρμας Τηλεκπαίδευση Webex. Ο/Η δάσκαλος/α δημιουργεί μια «ψηφιακή τάξη» και στέλνει έναν μοναδικό σύνδεσμο (link) στους γονείς.
• Ασύγχρονη Τηλεκπαίδευση (Μελέτη & Εργασίες): Χρησιμοποιούνται οι πλατφόρμες e-me (Ψηφιακή Εκπαιδευτική Πλατφόρμα) και e-class, όπου αναρτάται εκπαιδευτικό υλικό, σημειώσεις και ασκήσεις για το σπίτι.
• Εκπαιδευτικό Υλικό: Οι μαθητές έχουν πρόσβαση στο Το Δημοτικό στο Ψηφιακό Σχολείο, το οποίο περιλαμβάνει διαδραστικά σχολικά βιβλία. Για την αναζοωγόνηση των χωριών, χρειάζονται περαιτέρω στοχευμένα κίνητρα:
– Κατάργηση του Ένφια σε όλα τα χωριά.
– Άνοιγμα καφενείου σε χωριό με μία υπέυθυνη δήλωση, όπου θα πληρεί – μονάχα- τα εντελώς βασικά κριτήρια.
– Κατάργηση της υποχρέωσης έκδοσης ταυτότητας κτιρίου και τοπογραφικού για αγοραπωλησίες ή γονικές παροχές ακινήτων στα χωριά. – Εργασίες συντήρησης και ανακαίνισης κτιρίων στα χωριά, χωρίς να απαιτείται άδεια. – Δημιουργία βοηθητικής αποθήκης, με δωρεάν άδεια από τον Δήμο και όχι την πολεοδομία.
– Να επιτρέπεται η απόκτηση χρυσής βίζας σε επενδυτές, μονάχα μετά από αγορά ακινήτου σε μικρά χωριά και όχι στις πόλεις και υποχρέωση επένδυσης.
– Η εξασφάλιση καταγεγραμμένων νόμιμων μεταναστών ως εργατών γης στα κτήματα. – Να παρέχεται άτοκο δάνειο με διευκολύνσεις, για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας για μόνιμη ιδιοκατοίκηση σε ορεινές, ακριτικές και μειονεκτικές περιοχές.. – Να μειωθούν οι χρεώσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα και στους λογαριασμούς ύδρευσης στα χωριά. – Να επιδοτείται πλήρως και να διευκολύνεται η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών ή μικρών ανεμογεννητριών για ιδιοκατανάλωση σε σπίτι, ή σε κατάστημα στο χωριό. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εξοικονομήσουμε χρήματα από τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος στα χωριά και να βοηθήσουμε σημαντικά το περιβάλλον και το κλίμα, αφού παράγουμε με καθαρό και ανανεώσιμο τρόπο τη δική μας ενέργεια.. – Θα πρέπει να σταματήσει η ” κεντρική” εκ του νόμου γραφειοκρατία των δασαρχείων που εμποδίζει πολλές φορές τους αγρότες και ιδιοκτήτες ακινήτων να καθαρίσουν τα κτηματά τους..
– Η αναβάθμιση του ορεινού οδικού δικτύου, στοχεύει στην αντιστροφή της δημογραφικής φθίνουσας πορείας, κάνοντας τις ορεινές κοινότητες πιο ελκυστικές για διαμονή και εργασία.
– Να καταστεί υποχρεωτική η τηλεργασία, όπου κρίνεται εφικτό. – Οι ελάχιστες αγοραπωλησίες ακινήτων στα χωριά, καθυστερούν υπερβολικά και κοστίζουν ακριβά, εξαιτίας της υποχρέωσης έκδοσης ταυτότητας κτιρίου, ενεργειακού πιστοποιητικού, τοπογραφικού κλπ, που είναι υποχρεωτικά για την κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης αγοραπωλησίας ή γενικά μεταβίβασης.
• Φορολογικές απαλλαγές και επιδοτήσεις για επενδύσεις σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. – Εξασφάλιση γρήγορου ίντερνετ (fiber/5G) παντού, για τη στήριξη της ψηφιακής νομαδίας (digital nomads) και της τηλεργασίας. – • Αναβάθμιση τοπικών κέντρων υγείας, σχολείων και οδικού δικτύου ώστε να εξασφαλίζεται αξιοπρεπής διαβίωση. – Επιδότηση για εναλλακτικές μορφές τουρισμού (αγροτουρισμός, θρησκευτικός, ορεινός τουρισμός) που εξασφαλίζουν εισόδημα όλο τον χρόνο στους μόνιμους κατοίκους.
– Δωρεάν παραχώρηση χρήσης δημόσιας γης σε νέους που θέλουν να ασχοληθούν με τη γεωργία. – Διόρθωση του ΠΔ 194/2025 για την εκτός σχεδίου δόμηση σε οικισμούς κάτω των 2000 κατοίκων. – Πλήρης φορολογική απαλλαγή για τα πρώτα χρόνια ή εξαιρετικά χαμηλός οριζόντιος φορολογικός συντελεστής για οικογένειες και νέους επαγγελματίες που μεταφέρουν τη μόνιμη κατοικία και την επαγγελματική τους δραστηριότητα σε ορεινά, ακριτικά ή απομακρυσμένα χωριά.
Με βάση το ισχύον πολεοδομικό πλαίσιο για την εκτός σχεδίου δόμηση, η κατασκευή αγροτικών αποθηκών, επιτρέπεται μόνο σε άρτια και οικοδομήσιμα ” κτήματα”, δηλαδή σε όσα έχουν ελάχιστο εμβαδόν τέσσερα στρέμματα (4.000 τ.μ.) και όχι σε μικρότερη έκταση. Ο νόμος προβλέπει ότι η αγροτική αποθήκη, θα πρέπει να είναι 15 τετραγωνικών μέτρων και μόνο λιθόκτιστη. Η υποχρεωτική χρήση λιθοδομής (πέτρα) στην αγροτική αποθήκη, δημιουργεί σειρά τεχνικών και οικονομικών προβλημάτων:
Σήμερα υπάρχει σημαντική έλλειψη εξειδικευμένων τεχνιτών λιθοδομής, γεγονός που καθιστά δύσκολη την υλοποίηση τέτοιων κατασκευών. Το κόστος κατασκευής λιθοδομής ( αποθήκης με πέτρα) είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με συμβατικές κατασκευές από τσιμεντόλιθο ή άλλα σύγχρονα δομικά υλικά. Με την Υπουργική Απόφαση του 2018, 69701/4461/18 (ΦΕΚ 4520/Β/16-10-2018) επιτράπηκε η κατασκευή μικρών αγροτικών αποθηκών και σε κτήματα με ελάχιστο εμβαδό ένα (1) στρέμμα. Το καθεστώς αυτό ίσχυσε έως την έναρξη ισχύος της Υπουργικής Απόφασης του 2020, 43266/1174/20 (ΦΕΚ 1843/Β/13-5-2020), με την οποία και καταργήθηκε η δυνατότητα κατασκευής αποθήκης σε κτήμα με ελάχιστο εμβαδό ένα (1) στρέμμα και απαιτούνται τουλάχιστον 4 στρέμματα.
Επιπλέον, η έλλειψη οργανωμένων βιομηχανικών ζωνών και Επιχειρηματικών Πάρκων αποτελεί μια από τις διαχρονικότερες παθογένειες της ελληνικής οικονομίας και περιφερειακής ανάπτυξης. Το κενό αυτό οδηγεί σε μια σειρά από σοβαρά οικονομικά, περιβαλλοντικά και λειτουργικά προβλήματα. Οι επιχειρήσεις εκτός ζωνών στερούνται βασικών κοινών υποδομών (όπως δίκτυα αποχέτευσης βιομηχανικών αποβλήτων, υποσταθμούς ενέργειας, οδική σύνδεση και μεγάλους χώρους στάθμευσης). Αυτό αυξάνει το κόστος λειτουργίας και μειώνει την ανταγωνιστικότητά τους.
Η έλλειψη έτοιμων, αδειοδοτημένων οικοπέδων με σαφείς χρήσεις γης δημιουργεί γραφειοκρατικές καθυστερήσεις. Οι επενδυτές έρχονται αντιμέτωποι με ένα δαπανηρό και αβέβαιο τοπίο αδειοδότησης.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία εισάγει αυστηρούς κανόνες.
Τι άλλαξε την τελευταία δεκαετία προς το καλύτερο: – Με το gov.gr και τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες, αποφεύγονται εκατομμύρια φυσικές επισκέψεις σε δημόσιες υπηρεσίες και ΚΕΠ. Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες, επιτρέπουν στους πολίτες να συνομιλήσουν με υπαλλήλους μέσω τηλεδιάσκεψης από το σπίτι τους, χωρίς να χρειαστεί να ταξιδέψουν ώρες μέχρι την πλησιέστερη πόλη.
– Το επίδομα γέννησης τέκνου, για όσα παιδιά γεννήθηκαν από 1/1/2023 και έπειτα, είναι ένα πρώτο βήμα.
– Τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ) είναι σε εξέλιξη σε όλη την Ελλάδα μέσω του προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» του ΥΠΕΝ, καθορίζοντας χρήσεις γης, όρους δόμησης και οριοθετήσεις οικισμών ( ξεκίνησαν το 2020).
– Η κατάργηση του Ένφια που ανακοινώθηκε, θα πρέπει να καλύψει όλα τα μικρά χωριά. Η σταδιακή κατάργηση του ΕΝΦΙΑ για τις κύριες κατοικίες στα μικρά χωριά προβλέπει μείωση 50% το 2026 και πλήρη απαλλαγή από το 2027, σε πάνω από 12.700 οικισμούς σε όλη τη χώρα.
– Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για την αναμόρφωση- διόρθωση των δασικών χαρτών (βάσει του νόμου 4685/2020), ξεκίνησε ουσιαστικά το 2020–2021, όταν δόθηκε η δυνατότητα στους πολίτες και τις Διευθύνσεις Δασών να ενσωματώσουν προγενέστερες διοικητικές πράξεις, οικοδομικές άδειες ή πρόδηλα σφάλματα. Οι αρχικοί δασικοί χάρτες που αναρτήθηκαν μαζικά το 2017, εμφάνισαν σοβαρά και εκτεταμένα σφάλματα (χαρτογραφικά, διοικητικά και τεχνικά). Διαχρονικά καλλιεργημένα αγροτεμάχια εμφανίστηκαν ως δασική έκταση, ακόμα και η Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου…… Η εμφάνιση της Πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου (ΕΚΠΑ) ως δασικής έκτασης στους δασικούς χάρτες αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πρόδηλου σφάλματος ή γραφειοκρατικής αναντιστοιχίας, η οποία οφείλεται στον πρόχειρο τρόπο με τον οποίο συντάχθηκαν οι δασικοί χάρτες.
– Το νέο πρόγραμμα τηλεργασίας προβλέπει εξ αποστάσεως εργασία σε χωριό, με επιδότηση που θα καλύπτει το 90% του μισθού και των ασφαλιστικών εισφορών για 12 μήνες. – Σε 8 περιοχές επεκτείνεται το πρόγραμμα επιδότησης έως 10.000 ευρώ για μόνιμη εγκατάσταση στην περιφέρεια: Η πλατφόρμα αναμένεται να ανοίξει για την Καστοριά, το Κιλκίς, τις Σέρρες, τη Φλώρινα, την Πέλλα, τη Δράμα, την Κοζάνη και τα Γρεβενά.
-Το «Σπίτι μου 3» είναι το νέο στεγαστικό πρόγραμμα για την απόκτηση πρώτης κατοικίας, το οποίο ανακοινώθηκε επίσημα στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Το πρόγραμμα θα έχει συνολικό προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ και η έναρξή του αναμένεται περί τα τέλη Δεκεμβρίου 2026 ή στις αρχές Ιανουαρίου 2027. – Η Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 2026 με το Π.Δ. 22/2026 (ΦΕΚ Α 63/27.04.2026) και υπάγεται απευθείας στην Προεδρία της Κυβέρνησης.
Σχεδιάζει πολιτικές για την αναγέννηση και την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών της χώρας.
– Στις μεταβιβάσεις ακινήτων καταργείται η υποχρέωση επισύναψης τοπογραφικού διαγράμματος, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις βάσει του νόμου 5293/2026 ( όπου έχει ολοκληρωθεί το Κτηματολόγιο, αρκεί το κτηματολογικό διάγραμμα- κτηματολογικό απόσπασμα). – Ο Αναπτυξιακός Νόμος 4887/2022 προσφέρει σημαντικές επιδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα για την ίδρυση, επέκταση και εκσυγχρονισμό ξενοδοχείων και τουριστικών εγκαταστάσεων.
– Τα μικρά φωτοβολταϊκά μπαλκονιού (plug-in) έως 800 Watt παίρνουν τον δρόμο της επίσημης νομιμοποίησης στην Ελλάδα με νέο νομοθετικό πλαίσιο από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας..
– Ψηφιακή Πλατφόρμα Αποκέντρωσης: Λειτουργεί νέα πλατφόρμα που παρέχει την πλήρη ταυτότητα κάθε Δήμου της χώρας, επιτρέποντας στους ενδιαφερόμενους να γνωρίζουν τις υποδομές (σχολεία, κέντρα υγείας κ.λπ.) πριν πάρουν την απόφαση να μετακομίσουν. – Ολοκληρώνονται 50 Τοπικά Σχέδια (ένα για κάθε περιφερειακή ενότητα) στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη.
– Το Ελληνικό Κτηματολόγιο ολοκληρώνεται πλήρως έως το τέλος του 2026, κλείνοντας μια εκκρεμότητα δεκαετιών για τη χώρα. Ξεκίνησε επίσημα το 1995, με την ψήφιση του νόμου 2308/1995 και την ίδρυση της εταιρείας «Κτηματολόγιο Α.Ε.».. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει τονίσει επανειλημμένα σε εκθέσ εις της, ότι η απουσία ενός ολοκληρωμένου Κτηματολογίου στην Ελλάδα, λειτουργούσε ως «τροχοπέδη» για την ελληνική οικονομία, σε συνδυασμό με τα τότε πορίσματα του Γενικού Επιθεωρητή δημόσιας διοίκησης ( έλλειψη ασφάλειας στις συναλλαγές, επενδυτικό ρίσκο, απώλεια φορολογικών εσόδων, καταπάτηση εκτάσεων κ.α.).